Zabytki. Architektura. Lifestyle.

Home » Lifestyle » Ikony architektury. Ranking redakcji Nowy Zabytek

Ikony architektury. Ranking redakcji Nowy Zabytek

Ivon

Powiedzieć o nich, że są wielcy, to banalne. Niczym nieskrępowana wyobraźnia pozwoliła im tworzyć budynki, które stały się fundamentem architektury XX i XXI wieku. Choć ich projekty nie zawsze spotykały się ze zrozumieniem i często wywoływały skandale, jedno jest pewne – bez nich świat wyglądałby inaczej. Oto ikony architektury, których po prostu nie możesz nie znać:

1. Frank Gehry (ur. 1929)

Frank Gehry

Kilka lat temu zszokował opinię publiczną, kiedy podczas spotkania z hiszpańskimi dziennikarzami powiedział:

– W świecie, w którym dziś żyjemy, 98 procent tego, co zostaje zbudowane i zaprojektowane, to po prostu gówno.

Gdy emocje opadły, przeprosił za swoją wypowiedź tłumacząc, że był zmęczony podróżą. Gehry mógł sobie pozwolić na taką konstatację, bo w świecie współczesnej architektury ma ugruntowaną pozycję. Ten amerykański architekt, pochodzący z kanadyjskiej polsko-żydowskiej rodziny (jego dziadkowie są pochowani na cmentarzu żydowskim w Łodzi) jest jednym z głównych przedstawicieli dekonstruktywizmu. Jego charakterystyczne budynki o powyginanych bryłach można rozpoznać na pierwszy rzut oka. To autor m.in.: Muzeum Guggenheima w Bilbao, Tańczącego domu w Pradze, wieżowca Gehry Tower w Hanowerze, czy wieżowca 8 Spruce Street w Nowym Jorku.

Frank Gehry Louis Vuitton Foundation

2. Frank Lloyd Wright (1867-1959)

Frank Lloyd Wright

Był aroganckim celebrytą amerykańskiego świata architektów i ostrym krytykiem swoich kolegów po fachu. Ale to on, obok Le Corbusiera i Waltera Gropiusa wyznaczał trendy w architekturze XX wieku. Natchnienie czerpał z natury i można go nazwać prekursorem architektury organicznej. Jego budowle charakteryzowała prosta bryła i duża funkcjonalność. Przykładem takiej architektury jest dom Wrighta w Oak Park w Illinois oraz dom w Pensylwanii, zwany Domem nad wodospadem.

Frank Lloyd Wright Fallingwater

Najbardziej znanym dużym projektem Wrighta jest Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku, budynek który zapoczątkował modę na ekscentryczne gmachy instytucji kultury i muzeów.

3. Richard Buckminster Fuller (1895-1983)

Richard Buckminster Fuller

Był prekursorem i ikoną architektury Hi-Tech. Ten amerykański architekt, zajmował się także kartografią i filozofią. Nie interesowała go estetyka sama w sobie, ważniejsze w architekturze było dla niego to, żeby budynki odpowiadały wymogom współczesności i były nowoczesne. To podejście do projektowania widać na przykładzie jego własnego domu, willi Dymaxion. Budynek zaprojektowany w  1927 roku, jako maszyna do mieszkania, wyposażony w liczne fotokomórki i dźwiękochłonne materiały. Willa osadzona była na stalowym trzpieniu i wykonywała w ciągu dnia pełny obrót wokół osi. W 1933 roku zaprojektował też trójkołowe auto.

Richard Buckminster Fuller

4. Oscar Niemeyer (1907-2012)

Oscar Niemeyer

Ten brazylijski projektant, obok Le Corbusiera był ikoną modernizmu i tak wielkim miłośnikiem betonu, jak wiele lat później Irakijka Zaha Hadid.

– Teraz konstrukcja żelbetonowa daje skrzydła naszej wyobraźni – mówił Niemeyer. – Beton, nieodłączny element architektury, pozwala jej wyzbyć się przebrzmiałych rozwiązań. Poszukiwanie piękna, fantazji, stale obecny element zaskoczenia – wszystko to świadczy, że dzisiejsza architektura nie jest tylko skromnym rzemiosłem, ale sztuką wykorzystującą technologię: lekką, twórczą i nieskrępowaną.

Oscar Niemeyer Niterói Contemporary Art Museum

Poglądy polityczne Niemeyera – zaangażowanego komunisty – miały duży wpływ na jego twórczość. Najsławniejszym jego projektem jest zbudowane z niczego miasto Brasilia, zaprojektowane wspólnie z Lucio Costą.

5. Philip Johnson (1906-2005)

Philip Johnson

Amerykański architekt i historyk sztuki, który był pierwszym laureatem Nagrody Pritzkera, zwanej architektonicznym Noblem. Philip Johnson wierzył, że architektura jest w stanie zbudować nową cywilizację i mawiał:

– Architektura jest jednym z najwspanialszych zawodów, a zarazem, na równi z rolnictwem, najbardziej potrzebnych człowiekowi. Trzeba bowiem jeść i mieć schronienie.

Philip Johnson Kryształowa Katedra

Jednym z głośnych projektów Johnsona jest jego własny dom w New Canaan, zwany Szklanym domem. Inne, znane prace architekta to m.in. biurowiec firmy Seagram w Nowym Jorku, biblioteka miejska w Bostonie, Kryształowa Katedra w Garden Grove w Kalifornii, biurowiec AT&T w Nowym Jorku. 
Ale Johnson, mimo talentu, miał też ciemną stronę swojego charakteru. Przed II wojną światową sympatyzował z nazistowskimi Niemcami, w 1935 roku napisał serię antysemickich tekstów dla radia w Detroit, aż w końcu sam chciał założyć w USA partię faszystowską. We wrześniu 1939 roku był akredytowanym korespondentem wojennym, obserwującym ze strony niemieckiej oblężenie Warszawy.

6. Le Corbusier (1887-1965)

Le Corbusier

Francuski architekt szwajcarskiego pochodzenia, twórca blokowisk, zdominował urbanistykę XX wieku. Okrzyknięty geniuszem i papieżem modernizmu nie miał architektonicznego wykształcenia. Wszystkiego nauczył się podczas praktyk w pracowniach Wiednia, Berlina i Paryża. W Marsylii zaprojektował blok na 1,6 tys. mieszkańców, który miał tylko jedną klatkę schodową i trzy windy, wszystko po to, żeby ludzie mogli się częściej spotykać. Wierzył, że dzięki wspólnocie ludzie będą szczęśliwsi, a zło zostanie stłumione.

Le Corbusier Chandigarh

7. Ludwig Mies van der Rohe (1886-1969)

Ludwig Mies van der Rohe

Niemiecki architekt nazywany ojcem minimalizmu, miał żelazną zasadę, którą się kierował przy projektowaniu. Mówił: – Mniej znaczy więcej. Był też wielkim orędownikiem architektury ze stali i szkła. W ciągu 60 lat pracy zawodowej zaprojektował ponad 70 budynków. Niestety większość śmiałych projektów nie została zrealizowana. Jego prace wyprzedzały epokę i projekty nie znajdowały zrozumienia wśród inwestorów. Dziś nagroda jego imienia (Mies van der Rohe Award) należy do najbardziej prestiżowych w dziedzinie architektury.

Ludwig Mies van der Rohe Berlin

8. Walter Gropius (1883-1969)

Walter Gropius

W 1919 roku założył Bauhaus, pierwszą na świecie nowoczesną szkołę projektowania. Przez 14 lat istnienia szkoła przyciągnęła tak znane nazwiska, jak: Wassily Kandinsky, Paul Klee, Oskar Schlemmer, Ludwig Mies van der Rohe czy Hannes Meyer. Po dojściu do władzy Adolfa Hitlera budynek szkoły zajęło Gestapo, a uczniowie zmuszeni zostali do emigracji. Gropius wyjechał do USA, gdzie aż do emerytury wykładał na Uniwersytecie Harvarda. Kilka budynków zaprojektowanych przez Gropiusa znajduje się także w Polsce. W czasie studiów przyjeżdżał często do wsi Jankowo pod Drawskiem Pomorskim, gdzie mieszkała jego rodzina. Zaprojektował tam m.in. spichlerz, zespół domów dla robotników rolnych, a w Drawsku willę.

Walter Gropius Berlin

9. Renzo Piano (ur. 1937)

Renzo Piano

Włoski architekt wspólnie z angielskim kolegą Richardem Rogersem w 1977 roku zaprojektował w Paryżu najsłynniejszy budynek w stylu Hi-Tech, Centrum Pompidou.

Centrum Pompidou Renzo Piano

Industrialny budynek dał początek wielu odważnym projektom placówek kulturalnych: teatrów, oper, sal koncertowych i muzeów. Architekt zaprojektował też m.in.: lotnisko w Osace, część Postdamer Platz w Berlinie, Parco della Musica w Rzymie, muzeum Paula Klee w Bernie, The New York Times Building w Nowym Jorku (2007). Projektuje też stadiony piłkarskie, mosty, statki pasażerskie i samochody.

10. Daniel Libeskind (ur. 1946)

Daniel Libeskind

Jest jednym z lepiej rozpoznawalnych w Polsce światowej sławy architektów, a to za sprawą tego, że urodził się w Łodzi, w rodzinie polskich Żydów i w Polsce stworzył część swoich projektów. Ostatnio w Warszawie według jego projektu zbudowano jeden z najwyższych apartamentowców w Europie: Złota 44.

Daniel Libeskind Złota 44

W Łodzi stworzył projekt Nowego Centrum Łodzi i Bramy Miasta, ale władze wycofały się z realizacji jego projektu. Inne ważne budynki Libeskinda to: Muzeum Żydowskie w Berlinie, Imperial War Museum North w Manchesterze, 1 World Trade Center w Nowym Jorku i nowa „Strefa Zero”.

– Żyjemy w czasach renesansu architektury, ludzie coraz częściej interesują się budynkami, relacjami pomiędzy nimi – mówił w jednym z wywiadów. – Jesteśmy na początku fantastycznej zmiany.

11. Richard Alan Meier (ur. 1934)

Richard Alan Meier

Nazywany jest specjalistą białej architektury. Przez długi czas ten amerykański architekt projektował głównie pozamiejskie rezydencje dla prywatnych bogatych inwestorów. Budynki mają proste, geometryczne kształty, nawiązujące do architektury lat 20. i 30. Charakterystyczne jest jego zamiłowanie do bieli i dużych, przeszklonych powierzchni. Duże realizacje Meiera to głównie budynki muzealne: High Museum of Art w Atlancie i Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Barcelonie. W Los Angeles zaprojektował Getty Center – jeden z największych kompleksów architektonicznych XX wieku.

Richard Alan Meier Neugebauer House

12. Moshe Safdie (ur. 1938)

Moshe Safdie

Zdolny student architektury w 1967 roku, w ramach pracy dyplomowej stworzył unikalny projekt kompleksu mieszkalnego w Montrealu. Budynek został jednym z pawilonów światowej wystawy Expo 67. Inspiracją dla młodego architekta była architektura starych miasteczek w górzystych terenach Bliskiego Wschodu, Włoch i Japonii. Budynek składa się z 354 połączonych ze sobą na różne sposoby prefabrykowanych betonowych modułów, wysokich na 12 pięter.

Moshe Safdie Montreal

Po obronie dyplomu Safdie koncentrował się na projektach odbudowy miast, współpracował z Instytutem Yad Vashem. Zaprojektował też siedziby sześciu ważnych kanadyjskich instytucji: Quebec Museum of Civilization, National Gallery of Canada czy Vancouver Library Square. W USA Safdie zaprojektował United States Institute of Peace Headquarters w Waszyngtonie, Skirball Museum i Centrum Kultury w Los Angeles, Exploration Place w Wichita, Eleanor Roosevelt College na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego czy Performing Arts Center w Kansas. Projektuje też lotniska w Toronto i Tel Awiwie.

13. Zaha Hadid (1950-2016)

Zaha Hadid

Uważana za wizjonerkę, obok Franka Gherego jest zaliczana do dekonstruktywizmu, nurtu charakteryzującego się krzywymi liniami, zaburzeniem konstrukcji, nieprzewidywalnością i kontrolowanym chaosem. W projektach bardzo często wykorzystywała beton i szkło. Bez wątpienia była najbardziej znaną architektką na świecie, tworzyła projekty na każdym kontynencie: muzea, dworce, galerie sztuki, biurowce, budynki mieszkalne. Choć urodziła się w Iraku i studiowała najpierw matematykę w Bejrucie, to z Londynem związała swoją drogę zawodową. Studiowała tu architekturę, a później założyła pracownię, w której zatrudniała 350 osób. Co ciekawe, nie używała nigdy komputera.

Zaha Hadid Heydar Aliyev Center

Do najsłynniejszych, zaprojektowanych przez nią budynków należą: MAXXI Muzeum Sztuki XXI Wieku w Rzymie, Muzeum Sztuki Współczesnej w Cincinnati, Budynek Centralny BMW w Lipsku, Centrum Nauki Phaeno w Wolfsburgu, Centrum Pływackie na Olimpiadę w Londynie, Centrum Kulturalne w Baku, gmach Opery Narodowej w Chinach czy skocznia narciarska w Insbrucku. W Polsce zaprojektowała zakopiański dom Tomasza Gudzowatego (przy współpracy biura Karpiel Steindel), jednego z najbogatszych Polaków.

14. Christian de Portzamparc (ur. 1944)

Christian de Portzamparc

Krytykuje koncepcję unowocześniania miast na siłę. Uważa, że jest w nich miejsce na architekturę dawną, współczesną i przyszłą. Architekturą interesował się już jako nastolatek. Studiował architekturę w paryskiej École de Beaux-Arts. W projektach lubi się bawić konstrukcją, fakturą, formą, światłem i kolorem. Najbardziej znane prace architekta to: Wieża ciśnień w Marne La Vallée, budynek mieszkalny Les Hautes Formes Apartments w Paryżu, Café Beaubourg w Paryżu, Szkoła Tańca Opery Paryskiej w Nanterre (1987), rozbudowa Musée Bourdelle w Paryżu, Cité de la Musique w Paryżu, wieżowiec Credit Lyonnais w Lille, biblioteka w Montrealu, Ambasada francuska przy Pariser Platz w Berlinie (2003), Nowa Filharmonia w Luksemburgu, Cidade da Musica w Rio de Janeiro, czy salon Diora w Seulu.

Christian de Portzamparc Butik Diora w Seulu

15. Norman Foster (ur. 1935)

Norman Foster

Ikona brytyjskiej architektury o wielu talentach i pasjach. Norman Foster urodził się w robotniczej rodzinie, na przedmieściach Manchesteru. Żeby opłacić studia dorabiał, jako sprzedawca lodów i piekarz.

– Idea, że ktoś z mojego środowiska pójdzie na uniwersytet, była równie nierzeczywista jak to, że zostanie papieżem – powiedział odbierając w 1999 roku nagrodę Pritzkera.

Norman Foster Wiadukt Millau

Dziś Foster ma na koncie projekt najwyższego na świecie mostu we francuskim Millau, nowego stadionu Wembley, czy słynnego londyńskiego biurowca 30 St Mary Axe nazywanego potocznie ogórkiem. Przez 50 lat stworzył liczne projekty biurowców, galerii sztuk, lotnisk, budynków rządowych i szkół. Jego pracownia stworzyła też projekt biurowca Metropolitan na warszawskim placu Piłsudskiego. Konstruuje również meble i jachty, a po pracy jest zapalonym maratończykiem i pilotem.

16. Santiago Calatrava (ur. 1951)

 Santiago Calatrava

Nazywany jest hiszpańskim poetą szkła i stali. Jego pierwszy wieżowiec, który zaprojektował w Malmö jest oparty na linii wygięcia ludzkiego kręgosłupa. W Hiszpanii wymyślił budynek planetarium w kształcie oka, a w Milwaukee Art Museum wygląda jak rozpostarta para skrzydeł. Zaprojektował też m.in.: kompleks biurowy w Toronto, budynki dworców kolejowych w Berlinie, Lizbonie, w okolicach Lyonu, terminal w Bilbao. Ostatnia praca to projekt węzła komunikacyjnego, World Trade Center Transit Hub w Nowym Jorku.

Santiago Calatrava Nowy Jork

17. Jean Nouvel (ur. 1945)

Jean Nouvel

Jest żywą ikoną architektury. Francuz tworzy i zmienia architekturę na całym świecie, prowadząc jedno z największych i najciekawszych biur architektonicznych w Europie. Choć Nouvel słynie z bardzo nowoczesnych i futurystycznych wizji, potrafi też docenić historyczną tkankę i wpisać w nią swoją awangardową wizję.

Jean Nouvel Philharmonie de Paris

Znakiem rozpoznawczym Jeana Nouvela są futurystyczne obiekty, w których główną rolę odkrywa gra świateł i kształtów. Jednym z najnowszych zrealizowanych projektów Jeana Nouvela jest posterunek policji w belgijskim Charleroi. Na terenie XIX-wiecznych koszar powstała 75-metrowa wieża. W jej sąsiedztwie, w zabytkowych budynkach, ulokowano m.in. piwiarnię i muzeum sztuki.

18. Alvaro Siza (ur. 1933)

Alvaro Siza

– Architektura Alvara Sizy jest radością dla zmysłów i ducha. Każda linia i krzywizna została umieszczona trafnie i pewnie – oceniło jury przyznające mu nagrodę Pritzkera w 1992 roku.

Alvaro Siza Iberê Camargo Museum

Piękne krzywizny widoczne były już w zbudowanym w Berlinie wielorodzinnym budynku Schlesisches Tor, który rozpoczął międzynarodową karierę portugalskiego architekta. Do innych ważnych realizacji należą: pawilon herbaciany i restauracja Boa Nova w Leça da Palmeira, kąpielisko w Leça da Palmeira, kwartał dzielnicy Malagueira w Evora, dom Avelino Duarte w Ovar, Biblioteka uniwersytecka w Aveiro, rewitalizacja dzielnicy Chiado w Lizbonie, Muzeum Sztuki Współczesnej Fundação Serralves w Porto, Pawilon portugalski na Expo 1998 w Lizbonie.

19. Jacques Herzog (ur. 1950) i Pierre de Meuron (ur. 1950)

Jacques Herzog i Pierre de Meuron

W 1975 roku założyli jedną z najbardziej podziwianych firm architektonicznych na świecie, która zatrudnia ponad 120 osób. Absolwenci Konfederacyjnej Akademii Technicznej w Zurychu zasłynęli niekonwencjonalnym podejściem do stosowanych w budownictwie materiałów. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych projektów architektów jest londyński Tate Modern, przerobiony Bankside Power Station. Zaprojektowali też liczne stadiony piłkarskie i wspaniały budynek filharmonii w Hamburgu.

Herzog&de Meuron New Tate Modern

20. Rem Koolhaas (ur. 1944)

Rem Koolhaas

Ten holenderski profesor Uniwersytetu Harvarda jest jednym z najbardziej wpływowych współczesnych architektów. Syn pisarza i krytyka filmowego Antona Koolhaasa, spędził dzieciństwo w Indonezji. Po powrocie do Holandii pracował, jako autor scenariuszy i dziennikarz. Od 1975 prowadzi pracownie OMA w Rotterdamie, Nowym Jorku i Pekinie. Koolhaas jest autorem m.in. kontrowersyjnego projektu wieżowca, w którym mieści się siedziba chińskiej telewizji CCTV w Pekinie.

Siedziba CCTV w Pekinie Koolhaas

Budynek zwany „gaciami Koolhaasa” tworzą dwie wieże liczące 234 metrów wysokości, które są uznawane za jedno z najodważniejszych założeń konstrukcyjnych XXI wieku. Projekt wież był tak awangardowy, że na budowę nie zdecydowały się ani władze Nowego Jorku ani Berlina.

Zdjęcia: www.wikipedia.org, strony pracowni architektonicznych

  • Dominik Michalik

    Bardzo dobre, ciekawe zestawienie. Ja osobiście zachwycam się niesamowitymi bryłami nieodżałowanej Zahy Hadid i uważam, że to ogromna strata, że Lilium Tower nie stanie w Warszawie. Cieszy mnie w tym zestawieniu Libeskind, bo Złota to wg mnie majstersztyk, a i inne jego projekty są świetle, ostatnio centrum handlowe w Düsseldorfie czy Life Electric.