Zabytki. Architektura. Lifestyle.

Home » Polska » W Biłgoraju odbudowano drewnianą synagogę

W Biłgoraju odbudowano drewnianą synagogę

Joan

Na razie można ją podziwiać tylko z zewnątrz. Wnętrza będą odtworzone wkrótce. Fundacja Biłgoraj XXI, złożyła właśnie wniosek o dofinansowanie na odtworzenie historycznych polichromii. Odbudowana drewniana synagoga jest częścią powstającego w Biłgoraju miasteczka wzorowanego na dawnych sztetlach.

Odbudowana drewniana synagoga jest wierną repliką XVII-wiecznej świątyni, którą wzniesiono w Wołpie w 1648 roku.

Dziś znajdowałaby się na terenie Białorusi, ale Niemcy spalili ją jednak podczas II wojny światowej. Razem z bożnicą spłonęła też cała dokumentacja. Na szczęście architektura obiektu zainteresowała jednego z przedwojennych studentów Politechniki Warszawskiej, który postanowił poświęcić jej swoją pracę dyplomową. Dziś ta praca stanowi doskonałą dokumentację do odbudowy synagogi i odtworzenia jej wnętrz.

Zadanie odbudowy wzięła na siebie Fundacja Biłgoraj XXI wiek. Jej prezes, Tomasz Kuźmiński, wyłożył na odbudowę własne pieniądze: 20 mln zł. Kuźmiński, zgromadził majątek na sprzedaży wina razem z Januszem Palikotem. Kiedy panowie sprzedali firmę, Janusz Palikot zajął się polityką, a Tomasz Kuźmiński postanowił odbudować przedwojenny multikulturowy Biłgoraj. Najważniejszym projektem jego życia stało się „Miasto na szlaku kultur kresowych”, w ramach którego odbudowana została synagoga i drewniane domy mieszkalne. Miasteczko już dziś robi wrażenie, a to dopiero początek. Twórcy starają się jak najwierniej odwzorować nie tylko architekturę, ale też ducha tamtych czasów.

– Inwentaryzacja synagogi z Wołpy przeprowadzona była w latach 30., jako część akcji inwentaryzacyjnej drewnianych synagog w Polsce za sprawą prof. Oskara Sosnowskiego z Politechniki  Warszawskiej oraz historyka sztuki i rzeźbiarstwa żydowskiego Szymona Zajczyka. To on najprawdopodobniej był twórcą dokumentacji fotograficznej oraz technicznej wołpiańskiej Synagogi, na której to oparliśmy projekt w Biłgoraju. Dokumentacja dotyczyła zarówno wnętrz, jak i samej bryły synagogi – mówi Kinga Staroniewska z Fundacji Biłgoraj XXI.

Przedstawiciele Fundacji podkreślają wartość historyczną projektu, dodając, że w Polsce wojny nie przetrwała ani jedna drewniana synagoga. Ta odbudowana w Biłgoraju była uważana za najpiękniejszą w Europie. Głównie za sprawą bogatych zdobień, nazywanych żydowskim barokiem.

Sala główna przykryta jest ośmiobocznym sklepieniem. To tam mają zostać odtworzone historyczne polichromie. Po bokach budynku stoją alkierze z galeryjkami. Całość ma ponad 370 mkw. Na razie synagogę można podziwiać tylko z zewnątrz. Wnętrza mają być otwarte dla turystów po zakończeniu prac, a przede wszystkim po odtworzeniu zabytkowych polichromii. Fundacja szuka środków na sfinansowanie malowideł.

– Właśnie przystąpiliśmy do programu regionalnego związanego z pozyskaniem środków unijnych na cele związane z dziedzictwem kulturowym. Jeżeli otrzymamy dofinansowanie, w przyszłym roku rozpoczniemy prace  związane z malowaniem wnętrza oraz odtworzeniem bimy i Aron-ha-kodesz – mówi Kinga Staroniewska.

Projekt jest już gotowy. Jego realizacja ma pochłonąć około 4 mln zł. Chodzi o pomalowanie 1,2 tys. mkw.

– Podobnie jak w pierwowzorach m.in. synagogi z Jabłonowa, Kamionki Strumiłowskiej, Gwoźdźca, Połańca, Mohylewa, Chyrowa, Chodorowa kompozycja polichromii zrekonstruowanej bożnicy w Biłgoraju zostanie dopasowana do ukształtowania architektonicznego. Uwzględnimy wypracowane przez dawnych mistrzów zasady kompozycyjne, kolorystyczne, podejście do ornamentu i symboliki – mówi Staroniewska.

W przyszłości w Synagodze ma mieścić się Muzeum Żydów Biłgorajskich. Będzie ono głównym punktem we wzorowanym na przedwojennym szetlu miasteczku . Zbudowano już kilkanaście drewnianych domów, w tym replikę domu, w którym mieszkał Isaac Bashevis Singer, wnuk rabina Biłgoraja i laureat literackiej Nagrody Nobla. W kolejnych etapach odbudowany ma zostać drewniany kościół, cerkiew i tatarski meczet. Miasteczko ma stać się atrakcją turystyczną, dlatego na terenie 40 ha, oprócz obiektów o wartości historycznej, powstanie hotel, lokalny browar i targ.

Zdjęcia: materiały Fundacji Biłgoraj XXI