Zabytki. Architektura. Lifestyle.

Home » Lifestyle » Ostrowskie Centrum Kultury w mauretańskiej synagodze

Ostrowskie Centrum Kultury w mauretańskiej synagodze

Ivon

W zabytkowej synagodze w stylu mauretańskim powstało Ostrowskie Centrum Kultury. Nie zmieniono religijnego charakteru budynku, tylko zaadoptowano go na nowe funkcje.

W środku mieści się sala koncertowa na 150 osób. Widzowie mogą siedzieć również na antresoli. Scena znajduje się w miejscu dawnego ołtarza. W synagodze odbywają się koncerty, przedstawienia teatralne, a nawet wykłady na temat kultury i sztuki. Po remoncie, zabytkowa synagoga w Ostrowie Wielkopolskim, zmieniła nazwę na Forum Synagoga i stała się częścią Ostrowskiego Centrum Kultury. Budynek jest jednym z najcenniejszych obiektów religijnych wzniesionych w stylu mauretańskim w tej części Europy. Architekturę budynku wzorowano na synagogach w Wiedniu i Budapeszcie. To także najcenniejszy zabytek o charakterze sakralnym w Ostrowie Wielkopolskim.

Remont podniszczonej synagogi i jej adaptacja na centrum kultury zakończył się w 2011 roku. Miejsce ma niezwykle ciekawą historię.

Była drewniana, jest murowana

Jako pierwsza w centrum Ostrowa w 1724 roku została wzniesiona drewniana synagoga. Budynek po 130 latach nie nadawał się już jednak do użytku, dlatego tuż obok postawiono nowy. Budowę, która rozpoczęła się w 1857 roku, nadzorował prawnuk pierwszego rabina Jakoba Lande – Moritz, mistrz murarski. Nowy gmach, zaprojektowany w stylu mauretańskim, został oddany do użytkowania gminie żydowskiej w 1860 roku. Według dokumentów które zachowały się z tamtych czasów, Moritz Lande, mógł być także autorem lub współautorem projektu synagogi w Ostrowie Wielkopolskim.

Synagogę zaprojektowano na planie prostokąta z szeroką nawą główną i dwoma poziomami balkonów. W obu narożnikach budynku, wzniesiono wieże. Podczas adaptacji zachowano jego kształt i charakter.

– Naszym zadaniem było przygotowanie projektu adaptacji, który nie narusza charakteru i konstrukcji obiektu. Tak też zrobiliśmy. Remont w jak najmniejszym stopniu ingerował w bryłę synagogi . Pozostawiliśmy niezmienioną strukturę wewnętrzną budynku w całości zachowując olbrzymią nawę i galerie z balkonami. Jedyną zmianą było zagospodarowanie dawnego zaplecza i przedsionków na toalety i garderoby dla artystów – mówi Paweł Kobryński z pracowni architektonicznej Front Architects, która przygotowała projekt adaptacji budynku.

Synagoga zaprojektowana była w bardzo rzadkim w tej części Europy stylu mauretańskim. Budynek wzniesiono z cegły i otynkowano.

– Otynkowana elewacja została odtworzona zgodnie z pierwotnym wyglądem. Odtworzone zostały też zabytkowe wnętrza m.in. elementy zdobnicze, stolarka i polichromie – mówi Paweł Kobryński. – Jedyną zmianą, jaką dokonaliśmy była wymiana posadzki. Wcześniej w synagodze była betonowa posadzka. Zdecydowaliśmy się jednak na wykonanie jej z tzw. marmuru kieleckiego. Ze względu na zły stan techniczny budynku wymiany wymagało też ok. 30 proc. konstrukcji stropów.

Synagoga, jako jeden z pierwszych budynków w mieście, została wyposażona w instalację gazową, która służyła do ogrzewania. Niestety kilka lat później, podczas uroczystości, gdy synagoga była wypełniona wiernymi zarówno na parterze, jak i na balkonach, doszło do awarii instalacji i wybuchu paniki. W tłumie życie straciło kilkunastu mieszkańców Ostrowa. Po tym incydencie przez kilka lat nie udostępniano balkonów dla wiernych. Na początku XX wieku przeprowadzono niewielką przebudowę, która zwiększyła klatki schodowe i ponownie udostępniono antresole. Budynek służył gminie żydowskiej do czasu II wojny światowej. Podczas wojny składowano tu artykuły spożywcze. Częściowo zniszczono zabytkowy ołtarz. Po wojnie synagogę wykorzystywano jako magazyn meblowy. Dopiero w 2006 roku podjęto decyzję o przeznaczeniu obiektu na cele kulturalne. Budynek kupiły władze Ostrowa Wielkopolskiego i ogłosiły konkurs na adaptację budynku na ośrodek kultury i sztuki. Miały się tu odbywać wystawy i koncerty. Forum Synagoga stało się częścią Ostrowskiego Centrum Kultury.

Kultura i sztuka w synagodze

Na otwarcie Forum Synagoga przybyli z Francji i Stanów Zjednoczonych m.in. potomkowie architekta i budowniczego synagogi – Moritza Lande. Centrum jest dziś chętnie odwiedzane przez turystów z polski i za granicy m.in. potomków rodzin żydowskich, które kiedyś mieszkały w Ostrowie Wielkopolskim. Odbywają się tu koncerty, przedstawienia teatralne, performance, wykłady, a także wystawy.

Remont i adaptacja budynku pochłonęły prawie 7 mln zł.

Fot. Front Architects oraz materiały Ostrowskiego Centrum Kultury