Zabytki. Architektura. Lifestyle.

Home » Polska » Pięć „brutalnych” w Polsce

Pięć „brutalnych” w Polsce

RP

Brutalizm przytłacza surową formą, onieśmiela rozmiarem i nieskrępowaną niczym siermiężnością. Eksperci uważają, że w Polsce nie zapisał się zbyt mocno w architekturze, lecz mimo to bez problemu znajdziemy w naszym kraju obiekty zawierające jego elementy.

Architektoniczna ekspresja, beton sprawiający wrażenie niewykończonego, ostrość, potężne bryły i słupy, rzucająca się w oczy siermiężność i surowość. Brutalizm, nurt w architekturze zaliczany do schyłkowej fazy modernizmu, w Polsce kojarzony bywa przede wszystkim z ponurą epoką PRL-u, niemniej dzisiaj, wiele lat po obaleniu komunizmu przeżywa pewnego rodzaju renesans i nawet młodzi architekci spoglądają na niego przychylnym okiem.

Brutalizm w Polsce. 5 najciekawszych obiektów:

Hotel Forum w Krakowie

Zaprojektowany przez Janusza Ingardena powstał w 1989 roku i chociaż lata świetności ma za sobą, na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych należał do najlepszych i zarazem najnowocześniejszych hoteli w Polsce (cztery gwiazdki, klimatyzacja, skomputeryzowana obsługa klienta). Zdaniem specjalistów to jeden z najbardziej charakterystycznych w naszym kraju przykładów budynku z elementami brutalizmu. Uwagę przykuwa nie tylko za sprawą potężnej, klockowej formy, ale i kontrastu jaki wywołuje z otoczeniem. Budynek znajduje się na nadwiślańskim nabrzeżu. Ostatnimi laty niemal całą jego elewację zakrywały wielkoformatowe reklamy.

Brutalizm w Polsce: Hotel Forum w Krakowie

Hotel Forum w Krakowie

Hala Olivia w Gdańsku

Na początku lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku w Gdańsku wybudowano budowlę, która szybko zyskała status jednej z najbardziej charakterystycznych w mieście. Zaprojektowana przez profesora Stanisława Kusia, Macieja Krasińskiego i profesora Macieja Gintowta hala, przez wiele lat służyła hokeistom gdańskiego Stoczniowca. Kształt obiektu nasuwa na myśl rozkołysaną na falach morza łódź i chociaż i on lata świetności ma za sobą, prasa donosiła niedawno, że prowadzone są w nim prace remontowe.

Brutalizm w Polsce: Hala Olivia w Gdańsku

Hala Olivia w Gdańsku

Dom Handlowy Central w Łodzi

Zaraz po tym jak w 1972 roku otworzono go w samym sercu Łodzi, obok trasy W-Z (za projekt odpowiadali profesor Maciej Gintowt i Maciej Krasiński) stał się jedną z wizytówek miasta tamtego okresu. Przez łodzian w czasach PRL-u był utożsamiany z luksusem (sensację wywołały zwłaszcza ruchome schody), zresztą przybywały do niego wycieczki także spoza miasta. Dla ówczesnego konsumenta liczyło się przede wszystkim wnętrze (i możliwość zaopatrzenia się w niedostępne w zwykłych sklepach towary), ale wrażenie Central robił także pod względem stricte architektonicznym, a to ze względu na kontrast pomiędzy surową formą a świecącymi kolorowymi neonami przedstawiającymi ubierających się kobietę i mężczyznę.

Dom Handlowy Central w Łodzi lata 70.

Dom Handlowy Central w Łodzi, lata 70.

Osiedle „Manhattan” we Wrocławiu

Swój Manhattan ma Łódź (Śródmiejska Dzielnica Mieszkaniowa), ma go również i stolica Dolnego Śląska. Zdaje się, że osiedle wysokich budynków mieszkalnych we Wrocławiu jest pod względem architektonicznym znacznie ciekawsze, dlatego dajemy mu w tym zestawieniu pierwszeństwo. Za projekt odpowiadała Jadwiga Grabowska-Hawrylak (przy współpracy Zdzisława Kowalskiego i Włodzimierza Wasilewskiego) i co ciekawe, nie miał on wpisywać się w ramy nurtu zwanego brutalizmem. Niektórzy zaliczają jednak do niego wrocławskie „sedesowce” (nazwa wzięła się od charakterystycznych owalnych zagłębień okiennych), co nie jest efektem zamysłu architekta, a… braku funduszy przy wykończeniu inwestycji. I zapewne stąd ten ich „naturalny” brutalny urok.

Osiedle „Manhattan” we Wrocławiu

Osiedle „Manhattan” we Wrocławiu

Mauzoleum w Majdanku

Ustawiona na trzech masywnych podporach charakterystyczna kopuła Mauzoleum upamiętnia ofiary obozu koncentracyjnego Majdanek na Lubelszczyźnie. Powstała pod koniec lat sześćdziesiątych budowla (projekt Wiktora Tołkina i Janusza Dembeka) przytłacza i onieśmiela odwiedzających swą surową, posępną formą. W jego wnętrzu znajduje się ziemia z prochami ofiar – więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego. Pomiędzy Mauzoleum a bramą wiedzie tak zwana Droga Hołdu i Pamięci.

Mauzoleum w Majdanku

Mauzoleum w Majdanku

Źródła:
– Marek Lewoc, Brutalizm w polskiej architekturze – 13 niesamowitych obiektów, http://www.morizon.pl/blog/brutalizm-w-polskiej-architekturze/
– wikipedia.org, dolny-slask.org.pl, miastograf.pl.

  • qwe

    Z ciekawostek na temat hotelu Forum w Krakowie: budowa rozpoczęła się jeszcze w 1978, a jednym z zamysłów projektu był zamiar zasłonięcia widoku na Kościół na Skałce.

  • Nie pomyślałabym nigdy o zaliczeniu Manhattanu do brutalizmu, ale argumenty brzmią przekonywająco 🙂 Ciekawy artykuł.